Japonya’da yaşayan ya da Japonya’ya gitmeyi planlayan bazı okuyucularımız, ülkede iltica (mülteci statüsü) başvurusunun nasıl işlediğini merak ediyor. Bu yazıda, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) Japonya ofisi ve Japonya Göç İdaresi’nin (Immigration Services Agency, ISA) resmi kaynaklarına dayanarak sürecin işleyişini, gerçek onay oranlarını ve karşılaşılabilecek zorlukları detaylı şekilde anlatıyoruz.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her başvurunun kendine has koşulları vardır; kesin ve güncel bilgi için mutlaka Japonya Göç İdaresi’ne veya alanında uzman bir avukata/sivil toplum kuruluşuna başvurun.
İltica (Mülteci Statüsü) Nedir?
Japon hukukuna göre “mülteci”, ırkı, dini, uyruğu, belirli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşü nedeniyle haklı bir zulüm korkusu taşıdığı için kendi ülkesinin dışında bulunan ve o ülkenin korumasından yararlanamayan kişi olarak tanımlanır. Japonya’da bu statü için başvuru yapmak isteyen herkes, ülke içinde bulunan bir yabancı olarak Göç İdaresi’ne başvurabilir.
Nereye ve Nasıl Başvurulur?
Başvuru, UNHCR’a değil, doğrudan Japon hükümetine bağlı Göç İdaresi’ne (ISA) yapılır; UNHCR bu süreci yürütmez ya da karar vermez, yalnızca yönlendirme ve savunuculuk desteği sunar. Başvuru, kişinin ikamet ettiği bölgeden sorumlu bölgesel göç bürosuna yapılır. Başvuru sahibi, 16 yaşından küçük olduğu ya da hastalık/engel nedeniyle bizzat başvuramadığı durumlar dışında, genellikle şahsen başvurmak zorundadır.
Gerekli Belgeler
Başvuru için gerekenler arasında şunlar yer alır:
– Başvuru formu
– Mülteci ya da tamamlayıcı koruma statüsüne hak kazandığını gösteren destekleyici belgeler (kişisel geçmiş, sığınma nedenleri ve varsa kanıtlar)
– Pasaport veya seyahat belgesi
Göç İdaresi bu konuda oldukça ayrıntılı belgeleme talep ediyor — oysa birçok başvuru sahibi aciliyet içinde kaçtığı ve kişisel kayıtlarını geride bıraktığı için bu, ciddi bir zorluk oluşturabiliyor. Mülteci statüsünü destekleyici ek materyaller arasında gazete/dergi haberleri, resmi raporlar ya da kaynak ülkedeki hükümet yayınları da kabul edilebiliyor.
Görüşme (Mülakat) Süreci
Başvuru yapıldıktan sonra, “Refugee Inquirer” (Mülteci Soruşturmacısı) adı verilen yetkiliyle genellikle günlerce süren bir dizi görüşme yapılıyor. Bu görüşmelerde başvuru sahibinden, yaşadığı olayları son derece ayrıntılı biçimde, defalarca anlatması isteniyor — bu da özellikle travmatik deneyimler söz konusu olduğunda psikolojik açıdan zorlayıcı bir süreç olarak tanımlanıyor. İspat yükü tamamen başvuru sahibinde: kaynak ülkedeki zulüm riskini somut biçimde ortaya koymak gerekiyor.
Onay Oranı Ne Kadar?
Rakamlar, sürecin ne kadar zorlu olduğunu gösteriyor: Göç İdaresi’nin resmi verilerine göre 2025 yılında Japonya’ya toplam 11.298 iltica başvurusu yapıldı (başvuru sahiplerinin çoğu Tayland, Myanmar, Hindistan, Sri Lanka ve Bangladeş kökenli) ve bunlardan yalnızca 187 kişiye dar anlamda “mülteci” statüsü tanındı — yani sözleşme anlamında mülteci tanınma oranı yaklaşık yüzde 1,5-2 civarında kalıyor. Bunun yanında aynı yıl 474 kişiye “tamamlayıcı koruma” statüsü, 525 kişiye de insani gerekçelerle ayrı bir ikamet izni verildi; yani dar tanımda mülteci statüsü alamayan bazı başvuru sahipleri farklı bir koruma/ikamet yolu bulabiliyor, ancak genel tablo yine de son derece zorlu.
Başvuru Sonrası Süreç ve İkamet Durumu
Mevcut bir ikamet statüsü olmayan başvuru sahiplerine belirli koşullarda “geçici ikamet izni” (provisional stay permit) verilebilir; bu izin süresince sınır dışı etme işlemleri askıya alınır. Halihazırda geçerli bir ikamet statüsü olanlara ise genellikle 6 aylık “belirlenmiş faaliyet” (designated activity) statüsü tanınır. İnceleme süreci genellikle aylar, bazen yıllar sürebiliyor; bu sürelerden uzun sürerse izin yenileme başvurusu yapmak gerekiyor. İlk kararı Adalet Bakanlığı’na bağlı Göç İdaresi veriyor; itiraz aşamasında dışarıdan atanan “mülteci inceleme danışmanları” (nanmin shinsa sanyoin) görüş bildiriyor, ancak nihai karar yine Adalet Bakanlığı’na ait.
Ret Durumunda İtiraz Hakkı
Başvurusu reddedilen kişiler, ret bildiriminden itibaren 7 gün içinde Adalet Bakanlığı’na (Minister of Justice) yeniden inceleme talebinde bulunabilir. Ayrıca idari dava yoluyla yargıya başvurmak da mümkündür. Önemli bir güncel not: 2023’te kabul edilip Haziran 2024’te yürürlüğe giren yasa değişikliğiyle, bir kişi üçüncü veya daha fazla kez başvuru yaparsa, bu başvurular için artık sınır dışı etmeyi durdurma etkisi tanınmamaktadır — yani tekrarlanan başvurularda önceki gibi otomatik koruma söz konusu değildir.
Nereden Yardım Alınabilir?
Japonya Göç İdaresi (ISA), mülteci statüsü tanıma prosedürüne dair resmi rehberini Türkçe dahil çok sayıda dilde yayımlıyor; güncel ve resmi bilgi için ISA’nın kendi web sitesi (isa.go.jp) ilk başvurulacak kaynak olmalı. UNHCR Japonya ofisi doğrudan başvuru sürecine dahil olmasa da yönlendirme desteği sunuyor. Ayrıca Japonya’da mülteci hakları alanında çalışan sivil toplum kuruluşlarından (örneğin Japan Association for Refugees) ve göçmenlik avukatlarından destek almak, hem belge hazırlama hem de görüşmelere hazırlanma aşamasında süreci daha sağlıklı yürütmek açısından önemle tavsiye ediliyor.
Sık Sorulan Sorular
Başvuru sırasında çalışabilir miyim? Geçerli bir ikamet statünüz varsa ve “belirlenmiş faaliyet” izniyle bekliyorsanız, belirli koşullarda çalışma izni talep edilebilir; bu durum kişiye göre değişir ve göç bürosuyla teyit edilmelidir.
Süreç ne kadar sürer? Standart bir süre yok; aylar içinde sonuçlanan başvurular olduğu gibi, birkaç yıl süren başvurular da bulunuyor.
Avukat tutmak zorunlu mu? Zorunlu değil, ancak yüksek ret oranı ve belge yükü göz önüne alındığında, deneyimli bir göçmenlik avukatı ya da sivil toplum kuruluşuyla çalışmak başarı ihtimalini artırabilir.
Kaynaklar: UNHCR Japonya, Japonya Göç İdaresi (Immigration Services Agency), World Data ve Japan Association for Refugees’in kamuya açık bilgilendirmeleri esas alınmıştır.
News
