Japonya’da mülkü ya da banka hesabı olan bir yabancının vefatı durumunda, mirasçıların karşılaşacağı sistem dünyanın en ağır vergi rejimlerinden biri. Bu rehberde Japonya’daki miras sürecini ve yabancılar için özel olarak dikkat edilmesi gereken noktaları anlatıyoruz.
Dünyanın En Yüksek Miras Vergisi
Japonya, büyük mirası kalanlar için %55’e varan üst dilim oranıyla dünyada en yüksek miras vergisi (相続税, sōzokuzei) uygulayan ülke. Birçok ülkeden farklı olarak, vergiyi bizzat miras bırakılan tüm servet değil, her bir mirasçı kendi payı üzerinden ayrı ayrı ödüyor.
Muafiyet Hesabı
Vergiden muaf tutulan temel tutar şu formülle hesaplanıyor: 30.000.000 yen + (6.000.000 yen × yasal mirasçı sayısı). Yalnızca bu eşiği aşan kısım vergiye tabi tutuluyor; yani örneğin 2 mirasçısı olan bir miras için ilk 42.000.000 yen vergiden muaf.
Tapu Kaydı Artık Zorunlu
Nisan 2024’te yürürlüğe giren reform, on yıllardır süregelen mülk miras/tescil kurallarında en büyük değişikliği getirdi: miras kalan tüm gayrimenkullerin 3 yıl içinde tapuya tescil edilmesi zorunlu hale geldi. Bu süreye uyulmaması durumunda 100.000 yene kadar para cezası uygulanabiliyor. Bu kural öncesinde birçok miras kalan mülk hiç tescil edilmeden yıllarca “sahipsiz” kalabiliyordu; reform bu boşluğu kapatmayı hedefliyor.
Yabancılar İçin Özel Durum
Japonya’daki gayrimenkul, Japon banka hesapları, Japon şirketlerindeki hisseler ve fiziksel ya da yasal olarak Japonya’da bulunan diğer varlıklar, mirası bırakanın ya da mirasçının uyruğu veya ikamet yeri ne olursa olsun her zaman Japon miras vergisine tabi. Yani yurt dışında yaşayan, Japonya’da hiç ikamet etmemiş bir yabancı bile, yine yurt dışında yaşayan başka bir yabancıdan Japonya’daki bir mülkü miras alsa dahi, bu mülkün değeri üzerinden Japonya’ya vergi ödemekle yükümlü olabiliyor.
Vergi Temsilcisi Atama Zorunluluğu
Japonya dışından miras alan yabancı mirasçıların, toplam miras 30 milyon yen + mirasçı başına 6 milyon yenlik eşiği aştığında, Japonya’da bir vergi temsilcisi atayıp miras vergisi beyannamesini bu kişi aracılığıyla vermesi gerekiyor. Ayrıca aile bağını kanıtlayan belgelerin kendi ülkelerinden apostil onaylı olarak temin edilmesi de sürecin bir parçası.
Vasiyet Bırakmanın Önemi
Japonya’da geçerli bir vasiyet olmadan vefat edenlerin mirası, medeni kanunda belirtilen yasal mirasçılık oranlarına göre paylaştırılıyor; bu da özellikle karma uyruklu ailelerde ya da uluslararası evliliklerde beklenmedik sonuçlara yol açabiliyor. Japonya’da geçerli, noter onaylı bir vasiyetname (kōsei shōsho igon) hazırlatmak, mirasın istenen şekilde dağıtılmasını güvence altına almanın en sağlam yolu olarak öneriliyor.
Mirası Reddetme Hakkı
Türkiye’den farklı bir uygulama olarak, Japon hukukunda mirasçılar borçlarıyla birlikte gelen bir mirası tamamen reddedebiliyor (相続放棄, sōzoku hōki). Bu hak, mirasçının mirası bırakan kişinin vefatını öğrendiği tarihten itibaren yalnızca 3 ay içinde aile mahkemesine başvurularak kullanılabiliyor; bu süre kaçırıldığında miras -borçları dahil- otomatik olarak kabul edilmiş sayılıyor. Bu yüzden mirasın borç içerip içermediğini erkenden araştırmak kritik önem taşıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de bıraktığım vasiyet Japonya’da geçerli mi? Uluslararası miras hukuku karmaşık bir alan; Japonya’daki varlıklarınız için ayrıca Japon hukukuna uygun bir düzenleme yaptırmak, olası çelişkileri önlemek açısından önemle tavsiye ediliyor.
Miras vergisini ödeyemezsem ne olur? Vergi genellikle miras kalan tarihten itibaren 10 ay içinde ödenmesi gerekiyor; ödeme güçlüğü yaşayanlar için taksitlendirme ya da bazı durumlarda ayni ödeme (mülk devri) seçenekleri bulunuyor.
Küçük bir miktar miras kalırsa yine de beyan etmem gerekir mi? Muafiyet eşiğinin altında kalan miraslar için vergi beyannamesi genellikle gerekmiyor, ancak sınırda olan durumlarda bir vergi uzmanına danışmak faydalı olacaktır.
Geçerli bir vasiyet olmadığında, Japon Medeni Kanunu’nun 900. maddesi mirasın nasıl paylaşılacağını netleştiriyor. Eş her koşulda mirasçı sayılıyor; sırası şöyle işliyor: eş ve çocuklar varsa, mirasın yarısı eşe, diğer yarısı çocuklar arasında eşit şekilde paylaştırılıyor. Çocuk yoksa ama eş ve ebeveynler varsa, eş mirasın 2/3’ünü, ebeveynler 1/3’ünü alıyor. Ne çocuk ne ebeveyn varsa ama kardeşler varsa, eş mirasın 3/4’ünü, kardeşler kalan 1/4’ünü paylaşıyor. Yani miras önceliği önce çocuklara, onlar yoksa ebeveynlere, onlar da yoksa kardeşlere geçiyor.
Saklı Pay (Iryūbun): Vasiyetle Bile Değiştirilemeyen Hak
Japon miras hukukunun önemli bir koruma mekanizması, “iryūbun” (遺留分, saklı pay) kavramı. Bu kural, eş, çocuklar ve bazı durumlarda ebeveynler gibi yakın akrabaların, miras bırakan kişi vasiyetnamesinde farklı bir dağılım öngörmüş olsa bile, mirastan asgari bir pay almasını garanti ediyor. Yani “her şeyi tek bir kişiye bırakıyorum” şeklinde bir vasiyet yazılsa dahi, kanunen korunan mirasçılar bu saklı payı talep edebiliyor.
News
