Japonya’da evli bir yabancının boşanma süreci, birçok Batı ülkesinden farklı işliyor: mahkemeye hiç gitmeden, sadece bir form doldurarak boşanmak bile mümkün. Ancak bu kolaylığın, özellikle çocuklu çiftler ve uluslararası tanınma konusunda dikkat edilmesi gereken önemli detayları var.
Anlaşmalı Boşanma (Kyogi Rikon)
Japonya’daki boşanmaların yaklaşık %87’si “anlaşmalı boşanma” (協議離婚, kyōgi rikon) yoluyla gerçekleşiyor ve bu yöntem hiçbir mahkeme sürecini gerektirmiyor. Çiftin yapması gereken tek şey, bir “boşanma bildirim formu” (離婚届, rikon todoke) doldurup yerel belediyeye teslim etmek; formda her iki tarafın imzası ve 18 yaş üstü iki tanığın da imzası bulunması gerekiyor (2022’de reşit yaşının 18’e indirilmesiyle tanık yaşı da 18’e düştü). Form kabul edildiği anda boşanma resmen gerçekleşmiş oluyor.
Anlaşma Olmazsa: Arabuluculuk (Chotei Rikon)
Çiftler anlaşamazsa bir sonraki adım, aile mahkemesine başvurarak arabuluculuk yoluyla boşanma (調停離婚, chōtei rikon) sürecine girmek; dava açmadan önce bu adımın denenmesi yasal olarak zorunlu. Süreçte bir hakim ve biri kadın biri erkek iki arabulucudan oluşan bir komite, çiftler arasında mal paylaşımı, velayet ve nafaka gibi konularda uzlaşma sağlamaya çalışıyor. Sistemin önemli bir avantajı, çiftlerin genelde birbirleriyle doğrudan yüzleşmek zorunda kalmaması: arabulucular ayrı odalar arasında gidip gelerek görüşmeleri yürütüyor.
Velayet: Japonya’ya Özgü “Tek Ebeveyn” Kuralı
Çocuklu çiftler için en kritik fark burada: 1 Nisan 2026’da yürürlüğe giren reforma kadar Japonya yalnızca tek velayet (単独親権, tandoku shinken) sistemini uyguluyordu; bu tarihten itibaren çiftler tek velayet ile ortak velayet (共同親権, kyōdō shinken) arasında seçim yapabiliyor. Anlaşmalı boşanmada bu tercih çiftin kendi aralarında belirlenip forma işleniyor; anlaşma sağlanamazsa aile mahkemesi “çocuğun menfaati” ilkesine göre karar veriyor. Reform öncesinde velayet uygulamada çoğunlukla anneye veriliyordu ve tek velayet tercih edildiğinde bu eğilimin sürmesi bekleniyor. Velayeti (tek başına ya da ortaklaşa) üstlenmeyen ya da çocuğun günlük bakımını üstlenmeyen ebeveyn ise düzenli olarak çocuk desteği (養育費, yōikuhi) ödemekle yükümlü oluyor; bu tutar genelde aile mahkemesinin her iki ebeveynin gelirini ve çocuk sayısını dikkate alarak yaptığı hesaplamaya göre belirleniyor.
Mal Paylaşımı
Evlilik süresince edinilen ortak mal varlığı, boşanma sırasında genellikle eşit şekilde paylaştırılıyor; ancak evlilik öncesi kişisel varlıklar bu paylaşımın dışında tutuluyor. Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı çiftin kendi aralarında belirlediği şekilde yapılabiliyor, uyuşmazlık durumunda ise bu konu da arabuluculuk/mahkeme sürecine taşınıyor.
Uluslararası Tanınma Sorunu
Belediyeye kayıtlı bir anlaşmalı boşanma (kyōgi rikon), otomatik olarak sizin vatandaşı olduğunuz ülkede tanınmayabiliyor. ABD, İngiltere, Avustralya ve birçok Avrupa ülkesi, yabancı bir boşanmanın geçerli sayılması için bir mahkeme kararı arıyor. Bu yüzden, ileride kendi ülkenizde de geçerliliği tartışmasız olacak bir boşanma isteyen uluslararası çiftlere, daha bağlayıcı ve yurt dışında da tanınması daha kolay olan arabuluculuk sürecini tercih etmeleri öneriliyor.
Dava Yoluyla Boşanma (Saiban Rikon)
Arabuluculuk da sonuçsuz kalırsa, son çare olarak aile mahkemesinde dava açılarak boşanmaya gidilebiliyor. Bu süreçte mahkemenin boşanmaya karar verebilmesi için kanunda sayılan belirli sebeplerden birinin (örneğin zina, kasıtlı terk, üç yıl boyunca eşin nerede olduğunun bilinmemesi ya da evliliği sürdürmeyi imkânsız kılan ağır bir sebep) kanıtlanması gerekiyor. Dava süreci, anlaşmalı ya da arabuluculuk yoluyla boşanmaya kıyasla hem daha uzun hem de daha maliyetli oluyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Boşanma sonrası vize statüm ne olur? “Japon vatandaşının eşi” statüsüyle Japonya’da bulunan kişiler için statünün dayanağı boşanmayla ortadan kalkıyor; boşanmadan sonra 14 gün içinde Göç İdaresi’ne bildirim yapmanız ve gerekiyorsa başka bir statüye geçiş başvurusu yapmanız gerekiyor.
Eşim boşanmayı kabul etmiyorsa ne yapabilirim? Anlaşmalı boşanma mümkün olmadığında arabuluculuk sürecine, o da sonuçsuz kalırsa dava yoluyla boşanmaya (裁判離婚, saiban rikon) başvurulabiliyor; bu son adım gerçek bir mahkeme sürecini gerektiriyor.
Ortak velayet hiç mümkün değil mi? 1 Nisan 2026’dan itibaren mümkün: yürürlüğe giren reformla çiftler artık ortak velayet ya da tek velayet arasında seçim yapabiliyor. Bu tarihten önce sonuçlanmış boşanmalarda mevcut velayet düzenlemesinin değiştirilmesi ayrı bir mahkeme başvurusu gerektiriyor.
Uluslararası çiftlerde mal paylaşımına hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı, çiftin ortak vatandaşlığına ya da ortak olağan ikamet yerine göre belirleniyor; eşlerden biri Japonya’da yaşayan bir Japon vatandaşıysa, evlilik nerede yapılmış olursa olsun genelde Japon hukuku uygulanıyor. Yurt dışındaki mülk ya da banka hesabı gibi varlıklar, evlilik süresince edinildiyse ortak sayılabiliyor; ancak bu kararın yurt dışında fiilen uygulanabilmesi hukuki ve lojistik açıdan zorlayıcı olabiliyor. Pratikte sıkça başvurulan bir çözüm, yurt dışındaki varlığın payını Japonya’da ödenebilir bir parasal yükümlülüğe çevirmek.
Japonya’da Klasik Anlamda “Nafaka” Yok
Japonya’da boşanma sonrası eşe düzenli ödenen klasik bir nafaka uygulaması yaygın değil. Bunun yerine mal paylaşımı, gerekirse tazminat ve -varsa- çocuk desteği (yōikuhi) öne çıkıyor. Her iki tarafın da boşanma sürecinde hangi haklara sahip olduğunu, özellikle mali destek beklentisi varsa, önceden netleştirmesi öneriliyor.
Boşanmadan Sonra Vize: 14 Gün ve 6 Ay Kuralları
Japonya’da eş vizesiyle bulunan yabancılar için en kritik pratik detay şu: boşanmadan sonra 14 gün içinde Göç İdaresi’ne eş statüsünün sona erdiğine dair bildirim yapmak gerekiyor. Haklı bir sebep olmadan 6 ay boyunca eş olarak faaliyette bulunmadan kalırsanız statünüz iptal edilebiliyor; bu yüzden Japonya’da kalmak istiyorsanız bu süreyi beklemeden başka bir statüye geçiş başvurusu yapmalısınız. Evlilik gerçekten yaklaşık 3 yıl sürdüyse ve geçiminizi kendiniz sağlayabiliyorsanız ya da Japon vatandaşı çocuğunuzun bakımını üstleniyorsanız “Uzun Dönemli İkamet” (Teijūsha) statüsü gündeme gelebiliyor; çalışma vizesi ya da kalıcı oturum (şartları karşılanıyorsa) da seçenekler arasında. Karar göç bürosunun değerlendirmesine bağlı olduğundan bir göçmenlik avukatına danışın.
Japonya’da yaşamak, çalışmak veya seyahat etmek mi istiyorsunuz?
News
